Thứ Bảy, 25 tháng 9, 2010
Thứ Sáu, 24 tháng 9, 2010
NGHỀ
Người xưa có câu: “Nhân sinh thập sự bất nghư ý cửu”. diều đó thật đúng. Tuy nhiên, đối với riêng tôi, có một sự trong chin sự bất như ý vào lúc đó thì đến bây giờ tôi lại thấy không biết có đúng là bất như ý hay không. Đó là việc tôi không bước hẳn vào con đường văn chương mà lại đi làm một thầy giáo dạy sinh học. Nỗi đam mê thời trẻ bây giờ trở thành một thú chơi, một thứ nghề tay trái.
… Tôi có ý định viết vào cuối những năm 60 (lúc đó tôi bước vào đầu tuổi hai mươi) khi đang học năm cuối phổ thông trung học. Nguyên nhân thì cũng giản đơn thôi: Đọc một số truyện ngắn và thơ trên tuần báo văn nghệ và sách báo phát hành ở miến Bắc lúc đó, tôi cho rằng nó quá tệ (?!). “Viết dở thế này thì mình cũng viết được. Không! Mình có thể viết hơn nhiều!”. Tôi nghĩ thế và cầm bút viết truyện ngắn đầu tiên vào năm một chin bảy mươi (1970), lúc dang học năm thứ nhất đại học nông nghiệp.
Tôi còn nhớ mang máng cốt truyện hình như nói về một người thương binh yêu cô giáo dạy cấp ba của minh và củng là người yêu cũ của người thủ trưởng đã hy sinh của chính anh ta… Ở trên tôi có nói đến việc tôi có ý định viết vào lúc tuổi chớm hai mươi. Sở dĩ tôi nói điều đó là để mong mọi người cảm thong cho tuổi trẻ dầy tham vọng và cũng không kém phần ngông cuồng, ảo tưởng. Lúc đó tôi chưa hiểu được rằng đánh giá và phê phán công việc của người khác với việc tự mình làm lấy những công việc đó là hai điều hoàn toàn khác nhau. Cầm bút nhưng tôi chưa có gì hết: chưa có một chút vốn sống thực tế nào, chưa biết chút gì về lý luận sang tác… Tôi chỉ có một mớ kiến thức hổ lốn về văn học của một cậu học trò trung học (dù là học trò giỏi), sống ở một xó rừng heo hút trong những ngày chiến tranh phá hoại ác liệt của giặc Mỹ. Vì thế tôi cứ viết rồi xé, xé rồi viết không biết bao nhiêu lần để cuối cùng thì giơ tay đầu hàng. Tôi đã tưởng mình đủ sức đoạn tuyệt với văn chương từ sau thất bại đó. Tôi không hiểu rằng tôi đã có được bài học đầu tiên về việc cầm bút: Muốn viết được không phãi chỉ có ước muốn và sự chủ quan khinh thị.
Tuy nhiên, với nghề văn hình như tôi không có duyên. Hết năm thứ nhất đại học tôi đi bộ đội. Suốt những năm ở quân đôi tôi cũng không viết được gì. Từ quân đội về, Cố xin vào tổng hợp văn không được, rồi vào sư phạm văn cũng không được nốt. Người ta nói tôi vốn ở đại học nông nghiệp, quen với cái cày, cây lúa thì về khoa sinh (đại học sư phạm) là hợp lý hơn. Tôi còn nhớ lúc đó tôi giận lắm, nhưng người ta nói không phải là không có lý, dù là cái lý của người ta (cái người ta đòi hỏi để chứng minh cho sự yêu thích hay khả năng về văn chương của tôi là những bài viết thì tôi lại không có. Đành chịu chớ sao bây giờ, thôi không văn học thì sinh học vậy. Bốn năm ở trường đại học tôi củng chẳng viết được chữ nào.
Không có duyên nhưng lại có nợ: Những rối rắm, những căng thẳng của xã hội vào những năm đầu sau chiến tranh cũng như những phức tạp của cuộc sống trong nhà trường tôi đang giảng dạy bức xúc tôi quá. Thế là một lần nữa tôi có ý định cầm bút trở lại và lần này thí có đỡ hơn.
Truyện ngắn đầu tiên tôi gửi cho “Văn nghệ Bến Tre” là “Thầy trò” (ngoài hai truyện có tính chất dọ dẫm gửi cho “Phụ nữ Gài Gòn là “Hẻm phố” và “Loan”) không ngờ lại đụng ngay với những nhà tư tưởng thời bao cấp. Chẳng là truyện ngắn của tôi kể về một trưởng phỏng giáo dục đi học cao đẳng sư phạm. Tuy nhiên do sức khỏe, do tuổi tác anh học kém. Người học trò cũ của anh bây giờ đã là cô giáo dạy cao đẳng đấu tranh tư tưởng xem nên cho thầy mình đủ điểm trung bình hay nên đánh rớt để thấy thi lại… Những người có quyền bắt bẻ nói rằng tại sao lại xây dựng một trưởng phòng kém cỏi trong học tâp như vậy? Có dụng ý gì không?... Hàn Vĩnh Nguyên lúc đó là biên tập văn của tờ báo đã phải vất vả nhiều về truyện ngắn này. Riêng tôi lúc đó, tôi còn nhớ, vừa tức giân vừa mừng. Giận thì rõ rồi, còn mừng là tôi đã khẳng định được một điều: tôi có thể viết và viết đúng.
Tôi viết không nhiều và rất chậm. kể từ truyện ngắn đầu tay đến nay tôi mới viết được vài chục truyện ngắn vả một số bài ký nhỏ. Đối với một người (dù là người viết nghiẹp dư) thế là quá ít. Nhưng biết làm sao được, khả năng tôi chỉ có thế. Tuy nhiên có một điều an ủi là hầu hết các truyện, bài tôi viết ra đều đứng được trên mặt báo. Những truyện, bài đó có lúc tôi đánh giá được cái hay cái dở của nó ngay, cũng có lúc phải nhờ thẩm định qua bạ bè. Chỉ có một điều tôi chắc chắn là tất cả những truện đó được viết ra vào lúc tôi băn khoăn trăn trở trước cuộc sống nhiều nhất, kể cả nỗi đau và niềm vui. Hay nói như cách nói của ngề tay phải của tôi thì chúng được viết ra trong hoàn cảnh có vấn đề. Nghề dạy học ngoài những cái hay khác còn có thêm cái hay nữa mà ít nghề nào có được: Mỗi lúc anh suy nghĩ chiêm nghiệm ra một điều gì đó về cuôc đời, cuộc sống thì anh có ngay những thính giả để cho anh phát ngôn những ý tưởng đó. Đừng xem nhẹ nó, nó có tác dụng giải tỏa những stress của con người ta lớn lắm, Tuy nhiên đối với người viết thì điều đó lại có mặt trái khác: Những ẩn ức, những dồn ép lên tâm lý con người khi đã được giải tỏa ra ngôn ngữ nói thì những bức thiết, những nhu cầu trình bày thành ngôn ngữ hình tượng văn học lại bị giảm đi. Lại nữa, thường thì tôi viết rất khổ. Để có được một truyện ngắn tôi cứ phải dàn dựng mãi trong đầu cho tới khi thật chín thật nhuyễn mới viết ra được. Có thể đó là nhửng nguyên nhân quan trọng khiến tôi viết chậm viết ít. Tuy nhiên nguyên nhân quan trọng nhất có lẽ vẫn là do khả năng của tôi có hạn. Quá nửa cuộc đời, tự biết về mình, tôi chẳng có ảo tưởng hay tham vọng gì lớn, bởi tôi đã biết rằng tôi chỉ có thế, chỉ đến thế. Vì thế tôi rất tâm đắc với nhà văn Trang Thế Hy khi ông nói: “ Với trữ lượng văn chương ít ỏi của mình tôi chỉ có thể đem ra chợ văn bán những thành phẩm nho nhỏ có tên là truyện ngắn”. tôi không có ý định so sánh mình với “ cụ Trang” (như nhóm bạn thân chúng tôi vẫn gọi đùa thân mật với nhau sau lưng nhà văn) mà thật sư nó có ý nghĩa khi tuổi đời của tôi đã qua ngưỡng “tri thiên mệnh” từ lâu lắm rồi.
*
* *
Nhiều khi tôi thầm cảm ơn nghề dạy học của tôi thật nhiều, dù là dạy sinh học (nghĩa là chẳng liên quan gì đền chuyện văn chương cả). Lý do để tôi cò thể cảm ơn thì rất nhiều nhưng cụ thể nhất và gần gũi nhất là những đồng tiền bát gạo mà nó làm ra để phục vụ cho nghề tay trái hay nói đúng hơn cho thú chơi, cho cái nợ văn chương của tôi. Bởi thới bây giờ trừ những nhà văn kiệt xuất và những cây bút ba xu ra thì văn chương chẳng nuôi nổi người cầm bút. Nếu không có nghề dạy học thì tôi đã phải “quỵt nợ” hoặc đã phải bán mình rồi. Cũng đã có lúc tôi muốn chuyển qua một nghề khác có lẽ là gần gũi với văn chương nhất để mong dùng tay trái đỡ đần ít nhiều cho tay phải: làm báo. Tuy nhiên khi đọc những bài viết của tôi, mấy thằng bạn chuyên làm báo cười lắc đầu: “Mày viết văn chẳng ra văn báo chẳng ra báo, mà viết cả tuần mới được mươi dòng thí làm báo sao được!”. Thế là thôi giã biệt ý định làm báo. Thay phải khốn khổ vẫn phải nuôi tay trái còm cõi như xưa.
Hơn hai mươi năm đi dạy, đến bây giờ tôi cảm thấy mắc nợ quá nhiều với nghề, với nghĩa tình anh em bè bạn đồng nghiệp trong trường cũng như cả với những nỗi đau mà người ta bắt tôi phải chịu đưng trong suốt hơn hai chục năm qua. Khi tinh vi xảo quyệt, lúc tho bạo tàn nhẫn nhưng nó phản ánh trung thực những biến động phức tạp của xã hội bên ngoài. Nỗi đau của tôi lớn đến nỗi nhiều khi tôi nghĩ viẹc tôi đang làm là gieo nghiệp ác, vì khốn khổ thay những điều tôi đang rao giảng tuy đúng với đạo lý ngàn đời nhưng cũng là công cụ của cái ác dùng để che đậy chính bản thân nó. Món nợ của tôi không phải đến hôm nay tôi mới có ý định trả, Tuy nhiên không hiểu sao đã nhiều lần cầm bút lên nhưng mãi đến hôm nay tôi vẫn chưa lám được. Ở trên tôi có nói “tự biết về mình tôi không có tham vọng gì lớn”. Đúng là không có tham vọng lớn, nhưng nhỏ thì vẫn có (có ai lại cả đời không có chút tham vọng nào). Đó là mong ước viết được cuốn tiểu thuyết duy nhất của đời mình để trả món nợ tinh thần này. Tôi cũng đã chuẩn bị được ít nhiều cho cuốn tiểu thuyết: “Ở một góc đời bị bỏ quên” náy: cốt chuyện, đề cương, tính cách một số nhân vật chính… Và cái quan trọng nhất là chất liệu, là vốn sống cho nó tôi cunmg4 đã gom được kha khá. Tuy nhiên cho đến lúc này, phần do áo cơm, phần nữa có thể do mặc cảm về khả năng của mình hay có thể còn đo một điều gì đó khác nữa nên tôi chư viết được bao nhiêu. Nhưng tôi sẽ cố gắng hoàn thành nó (dù trả nợ hay đòi nợ cũng cần làm ngay). Vả lại đây có thể đây cũng là dịp tay trái trả nợ áo cơm (theo đúng nghĩa đen của nó) cho tay phải nữa cơ mà. Nhưng… Ô! khó lắm thay…
Trong dân gian hầu như bất cứ bà mẹ nào cũng thuộc câu hát ru:
“Con mèo đập bể nối rang
Con chó chạy lại mà mang lấy đòn”
Riêng với mẹ tôi thì câu hát có hơi khác, nó gồm bốn câu:
“Con mèo đập bể nồi rang
Con chó chạy lại mà mang lấy dùi
Con chó là con chó đui
Đập phải một dùi nó sáng mắt ra”.
Thứ Năm, 1 tháng 4, 2010
Hiểu Đời
Tháng ngày hối hả, đời người ngắn ngủi, thoáng chốc đã già.
Chẳng dám nói hiểu hết mọi lẽ nhân sinh nhưng chỉ có hiểu đời thì mới sống thanh thản, sống thoải mái.
Qua một ngày mất một ngày
Qua một ngày vui một ngày
Vui một ngày lãi một ngày
Hạnh phúc do mình tạo ra. Vui sướng là mục tiêu cuối cùng của đời người, niềm vui ẩn chứa trong những sự việc vụn vặt nhất trong đời sống, mình phải tự tìm lấy. Hạnh phúc là cảm giác, cảm nhận, điều quan trọng là ở tâm trạng.
Tiền không phải là tất cả nhưng không phải không là gì. Đừng quá coi trọng đồng tiền, càng không nên quá so đo, nếu hiểu ra thì sẽ thấy nó là thứ ngoại thân, khi ra đời chẳng mang đến, khi chết chẳng mang đi. Nếu có người cần giúp, rộng lòng mở hầu bao, đó là một niềm vui lớn. Nếu dùng tiền mua được sức khỏe và niềm vui thì tại sao không bỏ ra mà mua? Nếu dùng tiền mà mua được sự an nhàn tự tại thì đáng lắm chứ! Người khôn biết kiếm tiền biết tiêu tiền. Làm chủ đồng tiền, đừng làm tôi tớ cho nó.
“Quãng đời còn lại càng ngắn thì càng phải làm cho nó phong phú”. Người già phải thay đổi quan niệm cũ kỹ đi, hãy chia tay với “ông sư khổ hạnh”, hãy làm “con chim bay lượn”. Cần ăn thì ăn, cần mặc thì mặc,cần chơi thì chơi, luôn luôn nâng cao chất lượng cuộc sống, hưởng thụ những thành quả công nghệ cao, đó mới là ý nghĩa sống của tuổi già.
Tiền bạc là của con, địa vị là tạm thời, vẻ vang là quá khứ, sức khỏe là của mình.
Cha mẹ yêu con là vô hạn; con yêu cha mẹ là có hạn.
Con ốm cha mẹ buồn lo; cha mẹ ốm con nhòm một chút hỏi vài câu là thấy đủ rồi.
Con tiêu tiền cha mẹ thoải mại; cha mẹ tiêu tiền con chẳng dễ.
Nhà cha mẹ là nhà con; nhà con không phải là nhà cha mẹ.
Khác nhau là thế, người hiểu đời coi việc lo liệu cho con là nghĩa vụ, là niềm vui, không mong báo đáp.
Chờ báo đáp là tự làm khổ mình.
Ốm đau trông cậy ai? Trông cậy con ư? Nếu ốm dai dẳng chẳng có đứa con có hiếu nào ở bên giường đâu (cửu bệnh sàng tiền vô hiếu tử). Trông vào bạn đời ư? Người ta lo cho bản thân còn chưa xong, có muốn đỡ đần cũng không làm nổi.
Trông cậy vào đồng tiền ư? Chỉ còn cách ấy.
Cái được, người ta chẳng hay để ý; cái không được thì nghĩ nó to lắm, nó đẹp lắm. Thực ra sự sung sướng và hạnh phúc trong cuộc đời tùy thuộc vào sự thưởng thức nó ra sao. Người hiểu đời rất quý trọng và biết thưởng thức những gì mình đã có, và không ngừng phát hiện thêm ý nghĩa của nó, làm cho cuộc sống vui hơn, giàu ý nghĩa hơn.
Cần có tấm lòng rộng mở, yêu cuộc sống và thưởng thức cuộc sống, trông lên chẳng bằng ai, trông xuống chẳng ai bằng mình (tỷ thượng bất túc tỷ hạ hữu dư), biết đủ thì lúc nào cũng vui (tri túc thường lạc).
Tập cho mình nhiều đam mê, vui với chúng không biết mệt, tự tìm niềm vui.
Tốt bụng với mọi người, vui vì làm việc thiện, lấy việc giúp người làm niềm vui.
Con người ta vốn chẳng phân biệt giàu nghèo sang hèn, tận tâm vì công việc là coi như có cống hiến, có thể yên lòng, không hổ thẹn với lương tâm là được. Huống hồ nghĩ ra, ai cũng thế cả, cuối cùng là trở về với tự nhiên. Thực ra ghế cao chẳng bằng tuổi thọ cao, tuổi thọ cao chẳng bằng niềm vui thanh cao.
Quá nửa đời người dành khá nhiều cho sự nghiệp, cho gia đình, cho con cái, bây giờ thời gian còn lại chẳng bao nhiêu nên dành cho mình, quan tâm bản thân, sống thế nào cho vui thì sống, việc nào muốn thì làm, ai nói sao mặc kệ vì mình đâu phải sống vì ý thích hay không thích của người khác, nên sống thật với mình.
Sống ở trên đời không thể nào vạn sự như ý, có khiếm khuyết là lẽ thường tình ở đời, nếu cứ chăm chăm cầu toàn thì sẽ bị cái cầu toàn làm cho khổ sở. Chẳng thà thản nhiên đối mặt với hiện thực, thế nào cũng xong.
Tuổi già tâm không già, thế là già mà không già; Tuổi không già tâm già, thế là không già mà già. Nhưng xử lý một vấn đề thì nên nghe già.
Sống phải năng hoạt động nhưng đừng quá mức. Ăn uống quá thanh đạm thì không đủ chất bổ; quá nhiều thịt cá thì không hấp thụ được. Quá nhàn rỗi thì buồn tẻ; quá ồn áo thì khó chịu…. Mọi thứ đều nên “vừa phải”.
Người ngu gây bệnh (hút thuốc, say rượu, tham ăn tham uống….)
Người dốt chờ bệnh (ốm đau mới đi khám chữa bệnh)
Người khôn phòng bệnh , chăm sóc bản thân, chăm sóc cuộc sống.
Khát mới uống, đói mới ăn, mệt mới nghỉ, thèm ngủ mới ngủ, ốm mới khám chữa bệnh…. Tất cả đều là muộn.
Chất lượng cuộc sống của người già cao hay thấp chủ yếu tùy thuộc vào cách tư duy, tư duy hướng lợi là bất cứ việc gì đều xét theo yếu tố có lợi, dùng tư duy hướng lợi để thiết kế cuộc sống tuổi già sẽ làm cho tuổi già đầy sức sống và sự tự tin, cuộc sống có hương vị; tư duy hướng hại là tư duy tiêu cực, sống qua ngày với tâm lý bi quan, sống như vậy sẽ chóng già chóng chết.
Chơi là một trong những nhu cầu cơ bản của tuổi già, hãy dùng trái tim con trẻ để tìm cho mình một trò chơi ưa thích nhất, trong khi chơi hãy thể nghiệm niềm vui chiến thắng, thua không cay, chơi là đùa. Về tâm và sinh lý, người già cũng cần kích thích và hưng phấn để tạo ra một tuần hoàn lành mạnh.
“Hoàn toàn khỏe mạnh”, đó là nói thân thể khỏe mạnh, tâm lý khỏe mạnh và đạo đức khỏe mạnh. Tâm lý khỏe mạnh là biết chịu đựng, biết tự chủ, biết giao thiệp; đạo đức khỏe mạnh là có tình thương yêu, sẵn lòng giúp người, có lòng khoan dung, người chăm làm điều thiện sẽ sống lâu.
Con người là con người xã hội, không thể sống biệt lập, bưng tai bịt mắt, nên chủ động tham gia hoạt động công ích, hoàn thiện bản thân trong hoạt động xã hội, thể hiện giá trị của mình, đó là cuộc sống lành mạnh.
Cuộc sống tuổi già nên đa tầng đa nguyên, nhiều màu sắc, có một hai bạn tốt thì chưa đủ, nên có cả một nhóm bạn già, tình bạn làm đẹp thêm cuộc sống tuổi già, làm cho cuộc sống của bạn nhiều hương vị, nhiều màu sắc.
Con người ta chịu đựng, hóa giải và xua tan nỗi đau đều chỉ có thể dựa vào chính mình. Thời gian là vị thầy thuốc giỏi nhất. Quan trọng là khi đau buồn bạn chọn cách sống thế nào.
Tại sao khi về già người ta hay hoài cựu (hay nhớ chuyện xa xưa)? Đến những năm cuối đời, người ta đã đi đến cuối con đường sự nghiệp, vinh quang xưa kia đã trở thành mây khói xa vời, đã đứng ở sân cuối, tâm linh cần trong lành, tinh thần cần thăng hoa, người ta muốn tim lại những tình cảm chân thành. Về lại chốn xưa, gặp lại người thân, cùng nhắc lại những ước mơ thuở nhỏ, cùng bạn học nhớ lại bao chuyện vui thời trai trẻ, có như vậy mới tìm lại được cảm giác của một thời đầy sức sống. Quý trọng và được đắm mình trong những tình cảm chân thành là một niềm vui lớn của tuổi già
Nếu bạn đã cố hết sức mà vẫn không thay đổi tình trạng không hài lòng thì mặc kệ nó! Đó cũng là một sự giải thoát. Chẳng việc gì cố mà được, quả ngắt vội không bao giờ ngọt.
Sinh lão bệnh tử là quy luật ở đời, không chống lại được. Khi thần chết gọi thì thanh thản mà đi. Cốt sao sống ngay thẳng không hổ thẹn với lương tâm và cuối cùng đặt cho mình một dấu châm hết thật tròn./..
Thứ Năm, 25 tháng 2, 2010
Nhớ Bắc
Non nước Rồng Tiên nặng nhớ thương
Thứ Tư, 17 tháng 2, 2010
Mẹ tôi chửi thề

Mẹ tôi vốn nổi tiếng hiền lành, phúc hậu, ăn nói nhẹ nhàng, từ tốn, chưa bao giờ biết lớn tiếng hay nặng lời dù là với đàn gia súc gia cầm mất nết. Nhưng nay, tuổi 85, bỗng dưng bà chửi thề vì cảm thấy mình bị xúc phạm.Số là, gần Tết, bà nhận được thông báo ngày mai lãnh đạo tới thăm Mẹ Việt Nam Anh Hùng. Sáng, bà lui cui chuẩn bị trà nước để đón khách. Lại được thông báo: Lãnh đạo bận việc nên dời lại chiều mai, cho lãnh đạo xin lỗi. Ừ, lỗi phải gì, các con cuối năm tất bật mà, mẹ chẳng trách đâu. Hôm sau lãnh đạo tới, lễ phép kính thưa, thăm hỏi và trân trọng tặng Mẹ năm trăm ngàn xài Tết.Chuyện cũng bình thường như cái lẽ tất nhiên của lãnh đạo đối với bà trong mấy chục cái Tết đã qua, từ khi bà còn ở Cà Mau cho đến khi lên Sài Gòn. Nhưng cái khác thường của năm nay là khi bà đi lãnh tiền trợ cấp BMVNAH thì bị trừ năm trăm ngàn vì "lãnh đạo đã trao trực tiếp tận nhà rồi".Bà chửi thề một câu rồi nói: "Thì ra nó lấy tiền của tao để tặng tao".
Thứ Năm, 4 tháng 2, 2010
Truyện ngắn
Đã khuya lắm, hai mắt ông Phục vẫn không sao nhắm lại được. Ong biết, chuyện ông không ngủ được đêm nay không liên quan gì đến bình trà Thái Nguyên rất đậmuống vào lúc chập tối, sau bữa cơm: Đời ông, trong những năm chiến tranh lăn lóc từ du kích lên chủ lực rồi lại về đặc công tỉnh, đã biết bao đêm để chống lại cái lạnh, cái buốt của mùa đông ở rừng thì có gì đâu ngoài những bình trà “quạu” (trà bỏ quá nửa bình, nước chỉ lấp xấp qua mặt trà chút đỉnh), khi rót ra nước trà đặc quẹo, tưởng chừng nếu cắm vào đó một cây tăm, cây tăm sẽ không đổ xuống được… Những năm thanh thản sau này, ông không uống trà đậm đến mức đó nữa, nhưng mỗi khi có bạn bè ông vẫn có thể uống liền hai ba bình trà đậm mà không hề mất ngủ thì sá gì bình trà buổi tối nay. Rõ ràng việc ông mất ngủ đêm nay là do vết sẹo trên vai thằng Hào, đứa bạn trai mà con Liễu, con gái ông, vừa đưa về giới thiệu với gia đình hôm qua, gây ra.
Chiều nay khi thằng Hào cởi trần chuẩn bị bước vào nhà tắm ông đã nhìn thấy trên vai nó, một vết sẹo nằm ngay chỗ lõm thịt, giữa cục u xương vai và cần cổ. Đến bây giờ ông vẫn còn cảm nhận được cái cảm giác toàn thân như bị đện giật khi nhìn thấy vết sẹo ấy… Không lẽ trên đời nàt lại có sự trùng hợp đến thế: rõ ràng vết sẹo trên vai thằng Hào giống hệt vết sẹo trên vai đứa trẻ ba tuổi ngày nào…
*
* *
Cuối năm bảy mươi, khi ấy Phục đang ở chủ lực tỉnh, thì được tin ông Dực,, cha anh, bị kẻ thù giết hại. Mãi về sau anh mới được biết thêm chi tiết về cái chết của cha mình. Trận càn vào xã Tân Lễ hôm ấy, do có kẻ chỉ điểm, bọn địch dưới sự chỉ huy của thằng Tuân, xếp bót Cây Dầu đã khui đúng căn hầm bí mật mà ông Dực đang ẩn dưới đó. Biết mình không thoát được, người bí thư xã Tân Lễ đã đội nắp hầm vọt lên, chia trái với kẻ thù. Lựu đạn nổ, bốn tên lính trên miệng hầm toi mạng, ông còn kịp vọt đi chừng vài chục thước. Nhưng mũi súng trên tay thằng Tuân đã rê theo, ba viên đạn M16 đã phá nát ngực ông. Thằng Tuân chửi: “Cả họ thằng Dực đều là cộng sản, nó sắp chết còn giết được lính của tao, đã vậy tao cho nó biết!...”. Rồi nó sai lính cắt đầu ông, bỏ vào một cái rổ, bắt một người đàn bà đi chợ mang về cho vợ ông (mẹ của Phục) với lời nhắn: “Cả làng Tân Lễ lấy đó mà làm gương, coi chừng cạp cứt cả làng…”.
Thực ra tội ác của thằng Tuân không chỉ có vậy mà chất chồng khó kể xiết. Chuyện đốt giết hãm hiếp là chuyện thườngnhật của những thằng ác ôn như nó,, có gì để nói. Nhưng thằng Tuân còn có gan làm những việc mà những thằn ác ôn khác không dám làm. Người ta kể rằng gần kề bót hắn có một gốc đa to, sáng sáng thường có người đàn bà gánh xôi tới đó ngồi bán cho những người dân trên đường ra ruộng. Một bữa thằng Tuân ra chôn trái xuống ngay chỗ đặt gánh xôi,, sáng hôpm sau nó lựa lúc người ta xúm đến mua xôi đông nhất thì sai lính châm điện trái nổ, mười mấy xác người không có cái naòp còn nguyên vẹn. Đã vậy thằng Tuân còn cho người la lên: “Việt cộng đặt trái giết dân…”.
Vì vậy năm bảy ba, khi nhận lệnh của cấp trên về mật tập bót Cây Dầu để xử tội thằng Tuân thì Phục mang theo trong mình cả thù chung và nợ riêng.
… Trận đánh diễn ra không hoàn toàn đúng với phương án tác chiến đã vạch.
Theo kế hoạch, trận đánh phải theo chiến thuật mật tập để tránh thương vong nhiều (đây là một đồn lớn, có vị trí quan trọng nên thay vì một trung đội dân vệ như thường lệ thì ở đây địch dùng toàn lính địa phương quân và do một tên ác ôn làm chỉ huy. Ta cho một tiểu đội đặc công bí mật bò vào, bắt cho được thằng Tuân, đồng thời khống chế bọn lính gác và chiếm các vị trí để vũ khí, sau đó kêu gọi lính bót đầu hàng. Tuy nhiên khi phục vẫn chưa áp sát được vào chỗ ở của thằng Tuân thì nghe ở một góc khác của bót có tiếng súng nổ tới tấp. “Thôi chết, lộ rồi…”, Phục thầm nghĩ (về sau anh được biết có một chiến sĩ ta vô ý đạp nhằm một tên lính say rượu đang nằm lăn lóc cạnh đường đi. Ttên lính giật mình la lên, anh chiến sĩ mất bình tĩnh nổ súng, thế là thế trận thay đổi). Dầu vậy, Phục vẫn vừa thận trọng vừa nhanh nhẹn tiến sát tới chỗ ở của thằng Tuân. Gần tới miệng nhà hầm, Phục thấy một bóng người từ trong vọt ra, đúng là thằng Tuân. Biết không thể khống chế để bắt sống hắn được nữa, Phục nổ súng. Viên đạn có lẽ trng1 vào bụng dưới tên ác ôn, nó nảy người lên rồi đột nhiên quay đầu chạy ngược trờ vào, Phục lao theo bắn bồi tiếp, thằng Tuân gục ngã ngay giữa nền nhà hầm… Cho tới lúc này chỉ mới mấy phút trôi qua nhưng tiếng súng tiếng lựu đạn đã nổ vang trời, khắp mọi nơi. Phương án hai, tấn công diệt bót đã được bên ngoài triển khai đánh vào…. Khi lọt hẳn vào nhà hầm, nơi ở của thằng Tuân, Phục chợt sững sờ: một đứa bé lối hai, ba tuối đang vừa gào khóc gọi: “Ba ba…” vừa bò lết tới cạnh xác thằng Tuân… Phục như tê liệt trước cảnh tượng này, anh đứng chết lặng, không có được một phản ứng nào, mặc dù bên ngoái trân đánh diễn ra ác liệt. Không biết đã mấy giây trôi qua, bỗng một quả lựu đạn từ đâu lạc tới, rơi ngay trên xác thằng Tuân, xì khói… Hoàn toàn không có chủ định mà chỉ như một hành động bản năng, Phục vọt tới, ôm xốc thằng bé, lăn đi một vòng ra ngoài miệng hầm… Một tiếng nổ vang lên… Khi Phục trỗi dậy thì thằng bé đã ngất xỉu, một mảnh nhỏ lựu đạn găm sâu vào vai nó, máu đang chảy ròng ròng. Phục xé vội một mảnh áo, băng chặt cánh tay của thằng bé, dúi vội nó vào một góc hầm rồi lại lao vào trận đánh đang tiếp diễn.
Trận đánh kết thúc thắng lợi, Phục quay lại căn nhà hầm tìm thì thấy thằng bé vẫn ở chỗ cũ, đã tỉnh lại nhưng đang gào khóc, có lẽ nó đau lắm, anh vội vàng bế nó lên… Trên đường về mọi người đều lấy làm lạ khi thấy Phục cõng trên vai một thằng nhỏ, hỏi thì anh chỉ lầm lì đáp:
- Một đứa bé!
Nhưng rồi mọi việc trở nên phức tạp khi về đến cứ. Việc trong mật cứ có thêm một đứa bé là một chuyện phiền phức cho mọi người, nhất là khi thằng bé vừa đau đớn vì vết thương chư lành vừa cảm thấy xa lạ với nơi ở mới và với mọi người xung quanh nên cứ gào khóc đòi ba hoài. Vả lại lúc này người ta đã biết (hay đoán ra) thằng bé là con tên đồn trưởng ác ôn nên bên cạnh những tiếng xì xào bàn tán về hành động cứu thằng bé của anh là những ánh mắt lạnh lùng, thậm chí hằn học, thù hận khi nhìn thằng bé khiến nó càng thêm sợ hãi. Những ngày này Phục đã phải chịu đựng rất nhiều nhưng anh âm thầm vượt qua tất cả… Rồi mọi chuyện cũng qua đi khi mọi người còn bận tập trung vào cùng một mục đích duy nhất: Đánh giặc. Hơn nữa từ khi khỏi vết thương thằng nhỏ bỗng trở nên ngoan ngoãn lạ lùng. Hình như nò cũng biết thân phận và hoàn cảnh của mình lúc này nên dù trước đây đã được ở trong một hoàn cảnh có thể coi là sung sướng nhưng bây giờ thì ai đưa gì ăn nấy, không hề khóc, không hề đòi, suốt ngày cứ tha thẩn trong cứ. Duy có điều, cứ tối đến là nó nhất định đòi phải được ngủ với “chú Phục”. Điều này khiến Phục gặp khó khăn những lần đi công tác ban đêm. Anh em kể lại, mỗi lần Phục đi công tác về muộn thì thằng bé cứ thức chờ anh và luôn miệng hỏi: “Chú Phục đâu, sao chú Phục chưa về?”… Có lần giận quá một người nổi quạu: “Ngủ đi, hỏi gì dữ vậy?”. Thằng bé sợ, nằm im nhưng cứ thút thít mãi cho đến khi mệt quá ngủ thiếp di….
Gần hai tháng sau, Phục và một số anh em được lệnh trên điều về tỉnh,, chuyện thằng bé càng trở nên nan giải. Thực ra cho dù không có chuyện điều đi thì Phục và mọi người (dù là người có thiện chí nhất) cũng hiểu về lâu dài không thể nuôi mãi thằng bé trong mật cứ được, huống nữa bây giờ anh phải chuyển đi,, càng không thể nói chuyện đưa nó đi theo Phục. Cuối cùng anh và mọi người chọn giải pháp gửi nó cho một gia đình hiếm muộn ở chợ Tân Hiệp nuôi giùm. Gia đình này là một trong những cơ sở công khai cũ của Phục…
Sau chiến tranh, Phục có trở lại vùng này để thăm tìm thì được người dân ở đây cho biết: không hiểu vì sao sau khi nhận nuôi thằng nhỏ mấy tháng, gia đình này bỗng bồng bế nhau đi mất biệt, cũng không ai biết là đi đâu. Không ai biết vì sao gia đình này lại ra đi, riêng Phục thì biết… Vì thế sau nhiều lần dò hỏi tìm kiếm không được tin tức gì thêm, anh cũng thôi…
Cho mãi tới hôm nay… Nhưng liệu thằng Hào có phải là đứa bé ngày ấy Không?...
*
* *
Chỉ hơn một năm sau ngày giải phóng, Phục xin ra quân. Cuối năm bảy lăm, Phục cưới vợ và đến cuối năm bảy tám thì con Liễu ra đời. Nhưng mẹ con Liễu thật vắn số, năm tám mốt, trong lần sinh nở khó em con Liễu, cả hai mẹ con đều không giữ được. Từ đấy ông bươi bươi cào cào, gà trống tấm mẳn nuôi con. Cũng may nhờ có chút ít chữ nghĩa (trước khi đi theo cách mạng ông đã học hết lớp đệ lục của chế độ cũ), cộng thêm kinh nghiệm sống qua bao năm lăn lóc của đời lính chiến đã khiến ông trở thành ngươpì biết tính toán làm ăn… Cuộc sống của ông bây giờ cũng không đến nỗi nào, ông chỉ còn phải lo cho hạnh phúc riêng tư của con Liễu nữa là hoàn toàn thỏa mãn…
… Lần thứ ba trong đêm ông Phục trở dậy đến bên bàn thờ vợ, rút mấy nén nhang đốt lên rồi cắm vào bát nhang. Xong, ông nhẹ nhàng đẩy cửa bưlớc ra ngoài. Trăng mười bốn tháng giêng đang đổ vàng trên vườn cây ướt đẫm sương đêm, gió chướng lồn lộng thổi làm cho ánh trăng chiếu qua kẽ lá xuống mặt đất chao đi chao lại, trông thật sinh động. Đêm thật tĩnh lặng và thật đẹp. Nhưng ông Phục chẳng còn lòng dạ nào mà thưởng thức cảnh trăng, lòng ông đang rối bời bời… Ngồi xuống bậc tam cấp thềm nhà, cạnh chậu đinh lăng nhỏ, ông móc bì thuốc, chậm chạp vê một đếu, rồi lại chậm chạp bật hộp quẹt…
… “Thôi chết, đúng nó là đứa bé ngày ấy rồi!...” ông Phục thầm nghĩ… Trưa nay, lúc hai đứa vui vẻ đùa giỡn ngoài vườn, ông bỗng nghe con Liễu gọi: “Hận ơi! Hận à…” vừa gọi vừa chạy, thằng Hào vụt đuổi theo… rồi hai đứa cười thạt vô tư. Lúc ấy ông không để ý, chỉo cho đó là một trò đùa của con trẻ. Bây giờ ông mới chợt nhớ lại: Thằng bé ngày xưa cũng nói tên nó là “Hận”. Ngày đó ông đã đoán có lẽ mẹ nó đã bõ cha con nó mà theo một người đàn ông khác nên cha nó giận mà đặt tên con như thế… Vậy thì đúng là nó rồi. Nhưng như thế thì khắc nghiệt, khắc nghiệt quá…
Khi biết con Liễu có bạn trai, ông mừng lắm. Theo lời nó nòi thì bạn trai của nó là người đàng hoàng, là kỹ sư giỏi của một trung tâm nuôi trồng thủy sản ở An Giang. Ong nghe và tin con, vì ông biết con Liễu là đứa hiền thục, dịu dàng nhưng chín chắn từ rất sớm (cò lẽ là do nó mất mẹ ngay từ lúc còn nhỏ). Và nói để trời tha tội, ông chỉ có một mình con Liễu nên ông càng mừng hơn khi biết ba mẹ thằng Hào đã mất cả: người cha mất cách đây ngót chục năm còn bà mẹ cũng vừa mãn tang. Khi gặp thằng Hào, ông đã thầm khen con gái khéo chọn người. Thằng Hào còn trẻ, nhưng đứng đắn, tự tin và khiêm nhường, nó là đứa mà ông có thể tin tưởng mà giao phó đứa con gái duy nhất của mình. Ong biết con Liễu đã nặng lòng với thằng nhỏ lắm vì ngoài tình cảm yêu thương trai gái ra, thằng Hào còn có ơn cứu tử đối với nó: Gần hai năm trước thằng Hào đã cứu được con nhỏ trong một tai nạn chìm đò ở Tri Tôn, lúc nó về thực tập ở huyện này. Từ đó hai đứ quen nhau… Cho đến trước bữa cơm chiều nay tuy thằng Hào chưa nói gì với ông nhưng lòng ông đã thầm quyết định. Vậy mà bây giờ sự việc lại xoay trở ra thế này… Ngày mai chúng nó đã đi rồi.
Bây giờ điều dễ dàng nhất, đơn giản nhất đối với ông là nói ra tất cả sự thật rồi để chúng tự quyết định lấy. Nhưng ông biết khi ông đã nói ra tất cả thì chúng phài xa nhau, không thể khác. Nhưng rồi liệu chúng có chịu nổi sự thật oan nghiệt đó hay không. Diều này thật lòng ông không biết. Vả lại chia cắt chúng bằng một nhát dao duy nhất, quyếtliệt, đau đớn như vậy, ông không nỡ. Mà chúng có tội tình gì? Thế hẹ ông (và cả những thế hệ trước đó nữa) đã đi qua bao cuộc chiến tranh với tất cả những thù hận đúng sai, của cá nhân, của giai cấp, của tầng lớp, thậm chí của cả dân tộc. Nhưng đến thế hệ chúng, lẽ nào lại bắt chúng gánh cả những hận thù sai đúng của cả những thế hệ trước hay sao?... Nhưng nếu cứ im lặng cho chúng lấy nhau thì rồi sẽ ra sao. Cha nó giết cha ông, ông lại giết cha nó, ông cứu sống, nó lại cứu sống con gái ông. An oán hai ba đời nếu tính theo số học là kể như huề: chết một mạng, đền một mạng, cứu một mạng lại được cứu một mạng… Có điều máu người có thể dễ dáng khấu trừ như vậy chăng?... Mà liệu rồi ông có dấu chúng mãi được không và nếu không dấu mãi được thì liệu điều gì sẽ xảy ra? Ông không dám nghĩ tiếp. Và chỉ nói bây giờ thôi, nếu biết tin ông sẽ gả con gái cho con trai của chính tên ác ôn đầy nợ máu, lại là người trực tiép giết chết cha mình thì bà con dòng họ và nói rộng ra cả cái lảng Tân Lễ của ông sẽ có thái độ ra sao? Đừng nói họ phản đối, họ dám đốt phá nhà ông lắm.
… “Oan oan tương báo đến bao giờ cho dứt”.
Nhưng liệu đây có phải là oan oan tương báo không?
… Không biết đây là lần thứ mấy, một cuộc đối thoại âm thầm diễn ra trong ông:
-… Ừ, thì cứ cho rằng ân oán cá nhân của hai gia đình coi như huề, thế còn máu đồng bào đồng chí ông mà cha nó đã làm đổ…
- Nó không phải trả gì hết!...
- Vì sao?
- Ai làm nấy chịu, ai tu nấy hưởng.
- Vậy nó vẫn có quyền làm người?
- Đúng!
- Bằng chứng?
- Bằng chứng là chính ông đã cứu sống nó, như vậy bản thân ông đã thừa nhận nó không vấy máu ai cả. Mà trên hết, bây giờ nó đã là một con người thực sự…
Ông Phục lại ngồi im, vì cũng như những lần trước ông cảm nhận được sự yếu thế của những lý lẽ ông sắp đưa ra. Ong có thể biện minh rằng việc ông cứu nó hoàn toàn là do hành động bản năng. Nhưng rõ ràng những ngày trong cứ thì đã đủ cho ông cảm nhận tất cả và có thể làm tất cả, nhưng ông đã không làm gì. Trái lại ông còn đùm bọc thương xót nó…
Ong Phục đứng dậy, trở vào nhà. Mấy cây nhang trên bàn thờ đã tàn, ông rút mấy cây khác, dốt lên… Chưa bao giờ ông thấy cô đơn và thiếu vắng vợ như lúc này. Hơn ai hết, ông biết bà là người phụ nữ thôn quê dịu dàng, nhân hậu nhưng chất phác, thật thà, không quen xử lý những tình huống phức tạp của cuộc sống. Nưng lúc này ông đang đơn độc quá, ông lâm râm khấn vái:
- Bà ơi! Lúc này tôi rối trí quá… nợ máu và ân nghĩa hai ba đời chồng chất lên nhau… Con Liễu lại là đứa con duy nhất của chúng ta… bà có khôn thiêng thì giúp tôi…
… Trong đêm tối, ba cây nhang trên bàn thờ bỗng cháy phựt lên, soi rõ khuôn mặt phúc hậu của vợ ông. Người ta nói rằng mỗi khi cây nhang cháy phựt lên như thế là hồn người chết đã về. Chưa bao giờ là người mê tín, tin nhảm vào những chuyện đồng cốt, nhưng lần này ông lại thầm mong những điều người ta nói là sự thật. Ong như cảm thấy ánh mắt vợ buồn buồn: nửa như vì sự bất lực của mình, không còn giúp được gì cho người đang sống, nửa như muốn trách móc ông điều gì… Ông nhớ lại lời bà lúc lâm chung:
- Dù tôi có mệnh hệ nào thì ông cũng phải vì con Liễu mà sống, mà làm ăn. Làm việc gì cũng phải vì hạnh phúc của nó…
“…. Làm việc gì cũng phải vì hạnh phúc của nó…” ông Phục lẩm bẩm mãi câu nói cuối cùng của vợ….
… Mấy cây nhang trên bàn thờ đã tắt, chì còn lại những đốm nhỏ nhưng căn phòng vẫn sáng vì được ánh trăng (lúc này đã xuống ngang nhà ông) chiếu vào, hình như khuôn mặt bà Phục trên bàn thờ bỗng cũng ngời sáng?
*
* *
Ông Phục vẫn đứng mãi dưới gốc mai già trước ngõ nhìn theo đôi trẻ đang ríu rít vô tư dắt tay nhau đi khuất dần vào khúc quanh cuối ấp…. Sau một đêm thức trắng nhưng vẻ mặt của ông bây giờ lại trở nên thanh thoát lạ thường. Những đường nét cương nghị, quả cảm trên gương mặt của người lính ngày xưa nay được pha thêm ánh mắt từ hòa, dung dị của một người đã hiểu được mọi lẽ ở đời…
Một làn gió chướng thổi qua, những cánh mai vàng lả tả rơi xuống đầu ông, trông như có bàn tay của thiên sứ rắc xuống…
Thứ Năm, 21 tháng 1, 2010
KIÊU BINH KHIẾP ĐẢM
... Vị tướng già trầm ngâm một chút rồi nói, tiếng ông không lớn nhưng giọng vẫn còn trong và ấm, đến nỗi nếu chỉ nghe mà không nhìn, sẽ không ai nghĩ đó là giọng của một ông già đã sang tuổi bảy mươi tư:
- Trong đời người lính, có những trận đánh mà họ sẽ nhớ suốt đời không phải vì quy mô to hay nhỏ của nó, cũng không phải vì diệt được nhiều hay ít sinh lực địch...
Ông chợt ngừng lời. Tôi vẫn ngồi im lặng, không dám lên tiếng vì sợ cắt đứt dòng hồi tưởng của người lính già về quá khứ hào hùng một thưở của bản thân, và biết chắc mình sắp được nghe kể về một trận đánh đã để lại những ấn tương sâu sắc trong lòng những người đã trực tiếp tham gia... Quả nhiên, sau một phút ngừng như để nhớ lại, ông nói tiếp:
- Không phải chỉ có tôi mà có lẽ bây giờ hỏi lại bất cứ người lính náo của Tiểu đoàn Năm mười sáu (516) đã từng tham gia trận đánh ấy, chắc chắn họ sẽ kể lại tường tận diễn biến của trận đánh, bởi lẽ nó khá đơng giản không nhiều diễn biến gay go, nhưng nó lại mang một ý nghĩa lớn. Đó là trận đánh chiến đoàn thiết giáp M.113 của địch ở lộ mười bảy (17) đoạn ngã ba lộ Điệp đi An Hóa.
Sau đây vẫn là lời ông Tám Vị kể về trân đánh ấy.
*
* *
... Dạo đó là vào nâm một chín sáu sáu (1966) , phong trào cách mạng của Bến Tre đang ở giai đoạn phát triển mạnh. Trong đó những trận đánh của Tiểu đoàn Năm mười sáu đã góp phần không nhỏ hỗ trợ phong trào. Thành lập từ tháng tư năm sáu tư (4 – 64), lúc này Tiểu đoàn đanh ở thời ký sung sức. Các trận đánh của Tiểu đoàn hấu như trải ra khắp địa bàn tỉnh, vừa có tác dụng tiêu diệt sinh lực địch, vừa có vai trò hỗ trợ cho phong trào hoạt đông quân sự ở các xã, huyện ... Trước tình hình đó, kẻ địch ở Vùng Bồn chiến thuật đã đưa về Bến Tre (lúc đó gọi là tỉnh Kiến Hòa) một thiết đoán Thiết giáp M.113 gồm hai mươi bốn (24) chiếc. (Việc đưa thiết giáp về địa phương này chắc đã được quyết định sau khi nghiên cứu kỹ về tính chất của địa bàn Bến Tre lúc ấy).
... Cho đến trước trận đánh lộ Điệp, bọn M.113 này ỷ váo lợi thế là chiến xa nên hoạt động rất táo bạo và ngổ ngáo. Nên biết rằng M.113 là loại xe rất thuận lợi ở địa hình sông nước. Nó có thể lội sông, Kinh rạch có chiều rộng vừa lọt chiều dài thân xe là nó có thể vượt qua. Trên bộ, nó có thể càn lướt vào vùng có cây cối cỡ bắp chan mà coi như không có cản trở gì. Duới ruông, ở độ lầy một người vác theo một giạ lúa vượt được là nó có thể vượt được. Đạn của vũ khí bộ binh chỉ như gãi ngứa ngoài vỏ thép của chung... Nhiệm vụ của bọn náy là hỗ trợ bộ binh trong các cuộc càn quét, ruồng bố, đồng thời giải tỏa những đồn bót bị quân ta và du kích bao vây trong những vùng thuận lợi cho chiến xa hoạt động. Do tính chất đặc biệt của nó nên những nơi nào bọn này đến là du kích phải rút chạy (vũ khí nặng diệt cơ giới thì vào lúc này bộ đội cũng còn thiếu nói chi du kích). Vì vậy công việc giải tỏa của tụi nó đã nhiều lần thành công. Có thể nói bọn này đã “hù nhát” được anh em du kích ở các địa phương một thời gian. Chính điều này càng làm tăng thêm tính ngổ ngáo, ngang tàng của chúng. Chúng táo tợn đến nỗi từ Kiến Hòa qua phà An Hóa, xuống Bình Đại rồi tràn qua Rạch Mây ra sông Ba Lai mà về lại tỉnh lỵ. Lần khác chúng qua Mỏ Cày, xuống chợ Tân Trung, ngược lên Bình Khánh ra vàm sông Hàm Luông rồi xuống tàu trở về... Nên nhớ rằng các Rach Mây, Tân Trung, Bình Khánh là các vùng giải phóng mạnh hay căn cứ của ta lúc bấy giớ, nhưng ta cũng chưa có cách gì trừng trị được bọn này...
... Khoảng tháng ba, tháng tư năm sáu sáu (1966), anh Hai Thanh lúc đó là Phó Tư Lệnh chính tri Khu tám theo Tiểu đoàn Gi – Rông về Bến Tre. Lúc này Tiểu đoàn Gi – Rông hoạt động ở một hướng khác nhưng anh Hai Thanh khi làm việc với Tỉnh đội Bến Tre đã nhận thấy áp lực lớn của Thiết đoàn chiền xa M.113 đối với chiến trường Bến Tre. Ông ra lệnh:
- Phải đánh cho bọn kiêu binh này một trận (từ “kiêu binh” là do anh Hai Thanh đặt), nếu không tiêu diệt được chúng thì cũng cho chúng một trận phủ đầu. Làm nhụt nhuệ khí của chúng, để chúng bớt nghenh ngang, làm giảm bớt áp lực tâm lý về sự bất khả chiến bại của chiến xa trong anh em chiến sĩ và hỗ trợ cho phong trào kháng chiến phát triển mạnh hơn...
Sau đó, một nhóm cán bộ do anh Chín Dũng (lúc đó là cán bộ tham mưu tỉnh đội) chỉ huy, đi chuẩn bị chiến trường. Sau một tuần điều nghiên, anh Chín Dũng về báo cáo với tỉnh đội là khó khăn lắm vì không có địa bàn để phục kích. Anh Hai Thanh nói:
- Tám vị đâu, vì sao nhiệm vụ này sẽ giao cho Năm mười sáu mà không gọi Tiểu đoàn trưởng của nó về làm công tác điều nghiên? Gọi Tám Vị về đây cho tôi...
Lúc này tôi đang cùng Tiểu đoàn đóng ở Lương Phú (những điều trên là về sau tôi nghe anh em nói lại). Điện của Tỉnh đội chỉ nói là về gặp anh Hai Thanh mà không nói rõ lý do. Tôi về tỉnh đội mà lòng hơi lo lo vùa vì không biết vì sao phải gấp như vậy vừa vì anh Hai thanh là người nổi tiếng khắp Khu Tám về sự nghiêm khắc. Nhiều anh em Bến Tre sau khi tiếp xúc với anh Hai Thanh đã nhận xét: “Ông Hai Thanh còn dữ hơn cả ông Tám bàn tay đỏ (Tám Chữ) nữa!”.
Gặp tôi anh Hai Thanh giao nhiệm vụ và hỏi ngay:
- Thế nào, liệu có làm được không?
Tôi xin để sau khi điều ngiên về mới trả lời. Nghiên cứu lại hoạt động của chiến đoàn Thiết xa mấy tháng qua và báo cáo của nhóm điều nghiên lần trước tôi thấy quả thật khó khăn: Bọn này hoạt động gần như không có quy luật gì cả. Trên địa bàn tỉnh, nơi nào bị vây hãm, nơi nào tổ chức ruồng bố cần đến chúng là chúng có mặt. Thường bọn này đi không cần bộ binh hỗ trợ, khi năm, bảy chiếc, khi mười mấy chiếc, cũng có khi chúng đi nguyên cả Thiết đoàn... Chỉ có một đoạn đường là chúng hoạt đông tương đối có quy luật , đó là đoạn đường từ tỉnh lỵ Kiến Hòa đến bến phà An Hóa:
Có khi năm bảy ngày, có khi mười ngày chúng lại làm một vòng từ tỉnh lỵ xống An Hóa rồi về (Về sau tôi mới biết đây là một hoạt động bắt buộc của công tác chuẩn bị trước đối với những loại vũ khí, khí tài có khả xảy ra nhiều sự cố bất ngờ về máy móc...). Tuy nhiên rất khó tổ chức phục kích ở đoạn đường này vì nó hết sức trống trải, hai bên lộ đều là đồng ruộng trống trơn, lại không có điểm chặn đầu để bắt xe địch chạy chậm lại, vì mé trên gần quận lỵ Trúc Giang là khu dân cư. Thêm một khó khăn nữa là tại ngã ba Lộ Điệp có một bót lớn với vài chục tên lính và một cây mi-đo cao, có thể khống chế cả một vùng từ rất xa... (Cũng cần nói thêm đây chính là đoạn đường mà về sau, vào năm bat3 tư (1974) Tiểu đoàn Năm mười sáu đã phối hợp vói một đại đội của Tiểu đoàn Hai sáu ba đánh tiêu điệt Tiểu đoàn Bảo an Bốn lẻ một (401) và tên Sáng – Tiểu đoàn trưởng ác ôn)... Nhưng lệnh là lẹnh, nhất lại là lệnh từ ông Hai Thanh.... Tôi cùng một số anh em đi điều nghiên suốt ba bốn ngày. Qua nghiên cứu thực địa, tôi thấy chỉu có một địa điểm dùng làm vị trí chặn đầu đoàn xe khi chúng từ An Hóa quay về. Đó là một khu vườn chừng vài công đất nằm thành một giải tương đối hẹp kéo từ mí vườn chính phía đầu trên xã Qưới Sơn ra cách lộ Mười bảy khoảng ba bốn chục thước. Dãy vườn này nằm cách điểm dân cư gần nhất của xã Tân Thạch hơn năm trăm mét, nên khả năng dân chúng bị ảnh hưởng khi trận đánh xảy ra là không nhiều. Còn một điểm nữa có thể dùng để phục kích địch, là mí vườn xã Phú An Hòa, mé dưới Lộ Điệp. Chỗ này cách đồn Lộ Điệp (và lộ Mười Bảy) khoảng bảy tám trăm thước. Nếu bố trí hỏa lực ở đây, ta có thể kiềm chế đồn Lộ Điệp, không cho nó có điều kiện ứng cứu khi đoàn xe bị chặn lại ở mé trên...
Tôi vừa trở về, gặp anh Hai Thanh, anh đã hỏi ngay:
- Thế nào, đánh được chư?
- Có thể đánh được – Tôi vừa cười vừa trả lời.
- Hoặc đánh được hoặc không đánh được chứ không “có thê” - Anh Hai Thanh nghiêm giọng.
- Vâng, đánh được – Tôi cũng vội vàng lấy lại thái độ thật nghiêm.
Sau đó tôi trình bày kế hoạch tác chiến. Nghe xong anh hai Thanh chính thức giao nhiệm vụ cho Tiểu đoàn Năm mười sáu. Nhận nhiệm vụ xong, tôi có đề nghị anh Hai Thanh cho mượn của tieu3 đoàn khác một số khẩu DK75 và cối 82 ( bọn M.113 có một nhược điểm là rất sợ đạn cối, vì cấu trúc xe to lớn dềnh dàng mà lại không có nắp che phía trên như xe tăng, nên nếu lọt một trái đạn cối từ phía trên xuống là tanh banh hết). Tôi còn nhớ khi nghe tôi nói sẽ dùng đến bốn khẩu DK 75 để khống chế bót Lộ Điệp, anh Hai Thanh hỏi:
- Cái bót bao lớn mà phải dùng đến bốn khảu DK.75
Tôi trình bày:
- Thực ra cái bót thì không lớn, nhưng nếu không khống chế được nó ngay từ đầu thì sẽ ảnh hưởng không nhỏ đến trận đánh vì nó nằm trên đường xung kích của bộ đội...
( Nói thế chứ về sau tôi chỉ bố trí mé đó hai khẩu DK.75!)
... Theo kế hoạch, đêm trước ngày diễn ra trận đánh, ta cho du kích áp sát đồn An Hóa, làm như chuẩn bị vây hãm đồn. Quả nhiên trưa hôm sau, vào lúc gần mười một giờ, gần nguyên cả Thiết đoàn của chúng gồm hai mươi mốt xe ầm ầm lao theo lộ Mười Bảy xuống An Hóa với tất cả sự nghênh ngang “mục hạ vô nhân”. Đoàn xe vừa qua khỏi Lộ Điệp, tôi ra lênh cho bộ đội chiếm lĩnh trận địa ngay. Cũng cần nói thêm ở đây là không chỉ ta không thể bố trí đánh chúng trên đường từ trên xuống như đã nói ở phần trên mà cũng không thể bố trí phục kích từ trước vì ở đây địa hình trống trải, phạm vi đội hình hành quân của bọn chiến xa lại lớn nên rất dễ lộ. Chỉ còn cách là khi bọn chúng vừa đi qua xuống dưới, ta bố trí phục kích ngay để đón chúng trên đường về. Như vậy ta chỉ có vài tiếng đòng hồ để bố trí trận địa...
Trận địa bố trí xong, mười hai giờ... rồi mười hai giờ rưỡi... vẫn chưa thấy bóng dáng địch quay trở về. Một sự căng thẳng bao trùm lên tất cả... Mười hai giờ bốn lăm, đài quan sát báo cáo đoàn xe địch đang chuẩn bị khởi hành trở về. Tôi ra lệnh cho anh em tất cả vào vị trí... Khoảng hơn một giờ chiau62, đoàn xe địch đi dần váo trận địa phục kích. Trái với lúc đi, chùng không tỏ vẻ hùng hổ nhưng lại rất chủ quan. Dàn thành đội hình hàng hai, một trên lộ Mười Bảy, một dưới ruộng đã gặt, cự ly gián cách khoảng năm mươi mét một xe với tốc độ khá chậm như kiểu nhởn nhơ...Khi những chiếc đi đầu còn cách điểm chặn đầu của ta khoảng hai trăm mét, tôi hạ lệnh: “Băn!”. Lập tức các loại súng của ta đồng loạt nhả đạn. Loat65 đạn đầu, chưa trúng chiếc nào, chúng khựng lại định bố trí đội hình để phản công thì loạt thứ hai bắn tới trúng ngay hai chiếc đi đầu, cả hai chiếc đều bốc cháy... Lúc này bên Lộ Điệp, cây mi – đo đã bị bắn sập, không thấy địch trong đồn xuất kích hay chống cự... Rồi tiếng hô xung phong của bộ đội vang rền cả một giải đồng Phú An Hòa. Có lẽ lúc này chúng mới thấy sợ, nhất là khi chiếc xe thứ ba bị trúng đạn DK cử ta bốc cháy rùng rực trên lộ Mười Bảy ngay phía dưới đồn Lộ Điệp. Lập tức cả đoàn xe quay đầu chạy trở lui về phía An Hóa với tốc độ cao nhất (kể cả ba chiếc trúng đạn cũng mang theo cả khói lửa trên mình mà chạy... Về sau hình dung lại trận đánh, tôi nghĩ: Người ta nói “chạy như ma đuổi”, có lẽ cũng chỉ chạy đến vậy). Lúc này bộ đội ta vẫn xung phong đuổi theo...
... Chạy thoát khỏi trận địa chừng trên hai cây số, ra hẳn ngoài tầm bắn của ta và tiếng hô xung phong của bộ đội đã ở lại phía sau rất xa. Chúng mới tổ chức lại đội hình, quay đầu xe bắn về phía quân ta. Lần này chúng bắn xối xả, không tiếc đan . bắn vô hồi kỳ trận, có thể gọi là mưa đạn cũng không sai. Đạn bắn dày đặc đến nỗi về sau khi nghe tôi nói đùa là tụi nó “bắn lột da dép” thì Tám Ngọc, đại đội trưởng đại đội Một trong trận ấy, nói: “Phải nói là chúng bắn “cuộn bánh tráng” mới đúng!”. (nghĩa là đạn bắn dày tới mức cỏ do lớp đạn trước dẫy lên, lớp đạn sau liền tấp tới và dẫy tiếp, cuối cùng cỏ cuộn lại thành từng cuộn như bánh tráng người ta đem nhúng nước rồi cuộn lại để ăn – Tam Ngọc giải thích vậy)... Lúc này ta hoàn toàn làm chủ trận địa. Nhận thấy trận đánh đã hoàn toàn thắng lợi, nhưng ta cũng chẳng thể làm gì hơn với bọn còn lại. Hơn nữa nếu không rút nhanh sẽ phải hứng chịu đòn phản ứng của bọn trực thăng trên hạm tàu phía sông Tiền và pháo các nơi đổ về. tôi hạ lệnh cho anh em thu dọn chiến trường và rút nhanh... Quả nhiên, khi quan ta vừa qua được sông Ba Lai thì trực thăng và pháo địch đã quần nát khu vực trận đánh vừa xảy ra.Trận này, địch bỏ ba xe M.113 nằm lại trận trận địa. khoảng ba bốn chiếc khác bị thương. Ta diệt luôn đồn Lộ Điệp và điều quan trọng là không bị tổn thất một chiến sĩ nào... Có điều vui vui là sau khi trận đánh kết thúc, anh em đại đội Hai (mé Lộ Điệp) gặp tôi báo cáo, có bắt được trong đồn một đứa nhỏ lối mười ba, mười bốn tuổi. Nó khai người Châu Bình và là “cháu ông Tám Vị”. Lúc đầu tôi hơi ngớ ra nhưng khi nghe nói nó khai rành rẽ tên tuổi, cha mẹ, ông bà... thì tôi mới biết nó là con đứa cháu gọi tôi bằng chú (nó kêu tôi tới bằng ông). Thì ra ông già nó “kiết”, sai nó sang Mỹ Tho xin đứa em vợ (cậu thằng nhỏ) mấy cục pin đại dùng trong thông tin của lính về để nghe radio. Về ngang bót Lộ Điệp, tụi lính xét thấy hơn chục cục pin lớn, nghi nó mua về cho du kích đánh trái, liền bắt lại. Khi ta bắn vào đồn, nó liều chui đại dưới gầm giường, may không dính đạn.
` *
* *
... Gọng ông Tám Vị càng trở nên hào hứng:
Cái được lớn nhất của trận đánh ấy, đúng như ông Hai Thanh nhận định: Nhuệ Khí của bọn này nhụt hẳn đi. Kiêu binh đã khiếp đảm, không còn dám ngang tàng, phách lối như trước. Nếu trước đây chúng đi không cần bộ binh hỗ trợ thì từ đó trở đi chúng đi đâu cũng phải có bộ binh hộ tống. Trận Sơn Phú năm một chín sáu tám (1968), khi chuẩn bị đổ bộ lên bờ, chúng phải điện hỏi xem có bộ binh chốt bến không, khi biết có chúng mới dám lên. Chính sự co vòi lại này của bọn chiến xa đã giúp cho phong trào du kich trong tỉnh hoạt động có hiệu quả hơn... Cái được thứ hai cũng lớn không kém là xóa đi sự ám ảnh về tính “bất khả chiến bại” của tụi thiết xa trong anh em chiến sĩ. Sau trận đánh, tâm lý mọi người được giải tỏa hẳn vì biết chắc rằng: Thiết xa vẫn có thể thất bại, thậm chí để chiến thắng chúng không đến nỗi quá khó... Còn cái được thứ ba...
Ông cười hà hà, tiếng cười nghe thật trẻ trung...
